Yavru bir kedi eve geldiği gün saklanır, az yer, kapı sesine irkilir; bunların hiçbiri kötü bir başlangıcın işareti değil, küçük bir hayvanın tanımadığı bir yerde güvende hissetmeye çalışmasıdır. İlk otuz günü acele ettirmeden belli bir sırayla ilerlettiğinizde uyum süresi kısalır, ileride sık karşılaşılan kum sorunlarının, ısırma alışkanlığının ve ürkekliğin büyük kısmı hiç ortaya çıkmaz. Aşağıda eve gelmeden önceki hazırlıktan başlayıp ilk ayın sonuna kadar her aşamayı tek tek ele alıyoruz.
Eve Gelmeden Önce: Tek Bir Oda Yeter
Yavru kediyi ilk gün evin tamamına salmak iyilik gibi görünür ama tersini yapar. Kapısı kapanabilen tek bir odayla başlayın; 8-12 metrekarelik bir misafir odası, çalışma odası, hatta havalandırması iyi bir banyo bile iş görür. Küçük alan, kedinin kokusunu kısa sürede her yüzeye bırakmasını ve haritayı ezberlemesini sağlar.
O odada beş şey hazır olsun: kum kabı, mama ve su kapları, yumuşak bir yatak, üstü kapalı bir saklanma alanı ve bir tırmalama yüzeyi. Saklanma alanı için pahalı bir ürün gerekmez; yan yatırılmış bir karton kutunun içine eski bir havlu koymak yeterlidir. Kedinin görünmeden ortamı izleyebileceği bir köşesi olduğunda stres belirgin biçimde azalır.
Kum kabını mama ve su kaplarından en az 1,5-2 metre uzağa, mümkünse görüş açısının dışına koyun. Kediler tuvalet alanıyla beslenme alanını ayırma konusunda katıdır; bu iki noktayı yan yana koyduğunuzda kabı kullanmayı reddetme ihtimali artar. Kabı köşeye sıkıştırmayın, kedinin iki yönden yaklaşabileceği bir konum daha rahat ettirir.
Odayı yavru gelmeden gözden geçirin. Oda sıcaklığının 22-24 derece aralığında olması, kaslarını hâlâ geliştiren bir yavru için idealdir. Sarkan kablolar, ip ve sicimler, naylon poşetler, açık bırakılmış çamaşır makinesi kapağı ve zambak gibi zehirli saksı bitkileri ortadan kalksın. Pencere ve balkonda sağlam sineklik yoksa, ilk günlerde o odanın penceresini hiç açmayın.
İlk 48 Saat: En Az Müdahale Dönemi
Taşıma kabını odanın sakin bir köşesine bırakın, kapağını açın ve kediyi dışarı çıkarmaya çalışmayın. Kendi çıkması yarım saat de sürebilir, altı saat de. Siz odada yere oturup alçak sesle konuşun, göz göze uzun süre bakmayın; kedi dilinde sabit bakış meydan okumadır, yavaş göz kırpmak ise rahatlatıcıdır.
Yavru dolabın arkasına, yatağın altına ya da koltuğun içine girerse zorla çıkarmayın. Yiyeceği, suyu ve kum kabını saklandığı yere makul mesafede tutmak, onu kendi zamanında dışarı çıkmaya ikna eder. İlk 24 saatte iştahın düşük olması olağandır; ıslak mamayı vücut sıcaklığına yakın, 35 derece civarına ısıtmak kokuyu artırır ve ilk lokmayı genelde bu açtırır.
Tuvaleti öğretmek için özel bir çaba gerekmez ama yolu göstermek gerekir. Uyandıktan ve yemek yedikten sonraki birkaç dakika içinde kediyi usulca kum kabının içine bırakın, sonra çekilin. İçine bırakmak yeterlidir; patisini kuma sürtmek gibi müdahaleler kabı kötü bir deneyimle ilişkilendirmesine yol açar.
İlk iki gün sağlık açısından da gözlem dönemidir. 24 saati aşan tam iştahsızlık, tekrarlayan kusma, sulu ishal, gözde ve burunda akıntı, hızlı ve ağzı açık soluma varsa beklemeyin ve veterinerinize başvurun. Yavrularda su ve kan şekeri kaybı yetişkinlere göre çok daha hızlı ilerler.
İlk Hafta: Rutin Kurmak
Kediler saatten çok sıralamayı öğrenir. Beslemeyi, oyunu ve temizliği her gün yaklaşık aynı saatlerde ve aynı sırayla yaparsanız kedi ne olacağını tahmin etmeye başlar; tahmin edebilmek de güvenin temelidir. Sabah kalkınca mama, akşam yatmadan önce oyun gibi iki sabit çapa belirlemek yeterlidir.
Dördüncü ya da beşinci günden itibaren odanın kapısını gözetiminiz altında açın. İlk keşif turlarını 15-20 dakikayla sınırlayın, sonra kediyi kendi odasına geri bırakın. Evin tamamına erişimi bir haftaya yayarak vermek hem kaybolma paniğini hem de yeni köşelere tuvalet yapma riskini azaltır.
Dokunmada acele etmeyin. Elinizi yumruk yapıp uzatın, kedi kendi burnunu değdirsin; ilk temaslar çene altı, yanak ve kulak arkasıyla sınırlı kalsın. Karın ve kuyruk dibi yavru kediler için hassas bölgelerdir, erken zorlanırsa dokunulmaya karşı kalıcı bir tepki gelişebilir.
Bu hafta içinde bir veteriner kontrolü ayarlayın. Karma aşılar genellikle 6-8 haftalıkken başlar ve 16. haftaya kadar 3-4 hafta arayla tekrarlanır; kuduz aşısı çoğunlukla 12-16 hafta arasında yapılır, iç ve dış parazit uygulamalarıyla mikroçip takvimi de aynı görüşmede netleşir. Aşı programı tamamlanmadan yavruyu sokağa ya da başka kedilerin bulunduğu ortamlara çıkarmayın.
Kum Alışkanlığını Sağlama Almak
Yavrular kum kullanmayı anneden öğrenerek gelir, bu yüzden sorun genellikle kediden değil düzenden kaynaklanır. Kabın giriş kenarı yavru için 5-7 santimetreyi geçmesin; tırmanarak girmek zorunda kaldığı bir kabı kullanmayı erteler. Kum derinliğini 3-5 santimetrede tutun, daha fazlası boşa gider, daha azı örtme davranışını engeller.
Kum seçiminde ince taneli, topaklanan ve kokusuz ürünler en yüksek kabul oranına sahiptir. Parfümlü kumlar insana hoş gelir ama kedinin burnundaki koku alıcı hücre sayısı insanınkinin on katından fazladır ve bu kokular caydırıcı olabilir. Kum markasını değiştirecekseniz yeni kumu eskisine karıştırarak 5-7 güne yayın.
Kap sayısında yaygın kural kedi sayısı artı birdir; tek kedide bile iki kap, özellikle iki katlı evlerde işi kolaylaştırır. Topakları günde en az bir kez, tercihen sabah ve akşam alın; kabın tamamını haftada bir boşaltıp ılık suyla ve kokusuz deterjanla yıkayın.
Kaza olduğunda kediyi azarlamak, burnunu sürtmek ya da kabın yanına götürüp bağırmak durumu düzeltmez, sadece sizin varlığınızla tuvaleti ilişkilendirmesine yol açar. Bölgeyi enzimli temizleyiciyle silin, amonyak içeren ürünlerden kaçının. Kum kabı dışına yapma tekrarlıyorsa, idrar yaparken sesli miyavlama, sık sık kaba girip çıkma veya idrarda kan varsa vakit kaybetmeden veterinerinize danışın.
Beslenme Geçişini On Güne Yaymak
Kedi eve geldiğinde, geldiği yerde ne yiyorsa birkaç gün ona devam edin. Yeni bir eve alışmanın stresi zaten sindirimi zorlar; mamayı da aynı anda değiştirmek ishalin en sık sebebidir. Mama değişimini 7-10 güne yayın: ilk üç gün karışımın dörtte biri yeni mama, sonraki üç gün yarısı, sonraki üç gün dörtte üçü, ardından tamamı.
Öğün sayısı yaşa göre değişir. 8-16 haftalık dönemde günde 4 küçük öğün, 4-6 ay arasında 3 öğün, altı aydan sonra 2-3 öğün uygundur. Yavru formüller kalori ve protein bakımından yetişkin mamalarından daha yoğundur; bu nedenle 12 aylık olana kadar yavru mamasında kalmak mantıklıdır. Günlük miktarı ambalajdaki tabloya göre değil, kedinin kilosuna ve vücut kondisyonuna göre ayarlayın.
Su kabını mamadan ayrı bir noktaya, geniş ve sığ bir kap olarak koyun; bıyıkları kenara sürtünen dar kaplardan içmeyi sevmezler. Yaş mama yüzde 70-80 oranında nem içerir ve günlük su alımına ciddi katkı yapar, bu yüzden kuru mamayla birlikte günde bir öğün yaş mama iyi bir dengedir. İnek sütü vermeyin; yavru kedilerin çoğu laktozu sindiremez ve sonuç ishal olur.
Mama seçerken etiketin ilk üç maddesine bakın; tavuk, hindi ya da somon gibi tanımlı bir et kaynağı başta geçsin, et ve türevleri gibi belirsiz ifadeler listeye hâkim olmasın. Kuru yavru mamalarında ham protein genelde yüzde 32-40, ham yağ yüzde 18-22 bandındadır. Kararsız kaldığınızda kedinin yaşı, kilosu ve varsa hassasiyeti üzerinden konuşmak rafa bakıp karar vermekten daha güvenli oluyor; Adnan Kahveci'deki dükkânda beslenme danışmanlığını tam da bu yüzden veriyoruz.
Oyun ve Tırmalamayı Doğru Yere Yönlendirmek
Yavru kedinin enerjisi kendiliğinden dağılmaz, siz yönlendirmezseniz gece üçte koridorda dağılır. Günde 3-4 kez, 10-15 dakikalık oturumlar hâlinde olta tipi oyuncakla oynayın. Oyunu yavaş, saklanıp çıkan bir av gibi kurgulayın; sürekli havada sallanan bir tüy kediyi yorar ama tatmin etmez.
Oyunu her seferinde kedinin oyuncağı gerçekten yakalamasıyla bitirin, hemen ardından küçük bir öğün verin. Avlan, ye, temizlen, uyu sıralaması kedinin doğal döngüsüdür ve akşam saatlerinde uygulandığında gece uykusunu belirgin biçimde düzeltir.
Elinizi ya da ayağınızı asla oyuncak olarak kullanmayın. Şu an sevimli gelen o küçük ısırık, dört ay sonra güçlü çeneyle tekrarlanır ve o noktada geri almak zordur. Kedi elinizi ısırırsa bağırmayın, elinizi sabit tutup oyunu 30-60 saniye tamamen durdurun; oyunun bitmesi en anlaşılır geri bildirimdir.
Tırmalama tahtasında iki ölçü belirleyici: en az 60 santimetre dikey yükseklik ve devrilmeyen sağlam bir taban. Kedi tırmalarken tüm vücudunu gerer, kısa tahtalar bu ihtiyacı karşılamaz. Tahtayı koltuğun ya da kedinin tırmalamayı tercih ettiği yerin hemen yanına koyun, alışkanlık oturduktan sonra haftada birkaç santim kaydırarak istediğiniz noktaya taşıyın. Tırnakların şeffaf uç kısmını 2-3 haftada bir kesmek hem mobilyayı hem kediyi rahatlatır; tırnak aldırma ise parmak ucu ampütasyonu anlamına gelir ve kesinlikle düşünülmemelidir.
Evdeki Diğer Hayvanlarla Tanıştırma
Tanıştırma bir gün değil, iki ila dört haftalık bir süreçtir ve tamamı kapalı kapı arkasından başlar. İlk 3-5 gün sadece koku değişimi yapın: iki hayvanın yattığı havluları değiştirin, birbirlerinin yataklarında uyumalarına izin verin. Koku tanıdık hâle gelmeden görsel temasa geçmek süreci baştan zorlaştırır.
Sonraki adım kapının iki yanında besleme. Mama kaplarını kapalı kapının iki tarafına, kapıdan yarım metre uzağa koyun ve her gün birkaç santim yaklaştırın. Amaç, birbirlerinin kokusuyla olumlu bir deneyimi eşleştirmek; herhangi bir tarafta hırlama ya da yemekten vazgeçme olursa bir önceki mesafeye dönün.
Görsel tanışmayı aralık bırakılmış kapı ya da güvenlik bariyeri ardından, 5-10 dakikalık kısa seanslarla yapın ve her seansı ortam gerilmeden, ödülle bitirin. Serbest karşılaşmaya geçtiğinizde odada mutlaka yüksek raf, kedi ağacı ya da tırmanılabilir bir kaçış yolu bulunsun. Tıslama ve pati kaldırma sınır çizmedir, normaldir; kovalamaca, kanlı temas ve sürekli saklanma ise geri adım atma işaretidir.
Köpekle tanıştırmada köpek her zaman tasmalı olsun ve yorulduğu bir yürüyüşün ardından tanışsın. Yavru kediye köpeğin ulaşamayacağı bir yükseklik ve ayrı bir kum kabı bölgesi sağlayın. İki hayvanı ilk haftalarda yalnız bırakmayın; olumlu ilerleyen ilişkilerde bile denetimsiz baş başa kalmak için birkaç haftalık istikrar beklemek gerekir.
Yapılmaması Gerekenler ve 30. Günde Beklenen Tablo
Ceza yöntemleri kedilerde işe yaramaz. Bağırmak, su püskürtmek, burnunu sürtmek ya da havaya el kaldırmak davranışı düzeltmez; sizi tehdit kaynağı olarak kodlar ve kedi aynı davranışı siz yokken yapmayı öğrenir. İstemediğiniz davranışı engellemenin yolu ortamı düzenlemek ve daha çekici bir alternatif sunmaktır.
İlk hafta kaçınılması gereken birkaç şey daha var: kalabalık misafir ağırlamak, gerekmedikçe banyo yaptırmak, balkona ya da sokağa çıkarmak, mamayı ani değiştirmek ve kediyi gece kapalı bir odaya kilitlemek. İnsan yemeklerinden soğan, sarımsak, çikolata, kuru üzüm, pişmiş kemik ve tuzlu şarküteri ürünleri kediler için zehirlidir; birkaç gramlık miktarlar bile sorun çıkarabilir.
Otuzuncu günün sonunda çoğu yavru kedi evin büyük bölümüne rahatça erişir, kum düzeni oturmuştur, sizi kapıda karşılar ve günün belli saatlerinde oyun için sizi arar. Günde 16-20 saat uyuması, aralarda kısa süreli hızlı koşu nöbetleri yaşaması tamamen normaldir.
Bazı kediler, özellikle sokaktan gelenler ya da anneden erken ayrılmış yavrular, aynı yolu iki üç ayda tamamlar. Bu gecikme bir başarısızlık değil, farklı bir hızdır; rutini bozmadan devam etmek yeterlidir. Aklınıza takılan bir davranış ya da sağlık belirtisinde tahminle ilerlemek yerine veterinerinize danışın. Mama, kum ve ekipman tarafında eksiğiniz kalırsa gece 02.00'a kadar açık olduğumuz için geç saatte de ulaşabilir, isterseniz adrese servisle tamamlayabilirsiniz.
